De olifant in de kamer… een lastig gesprek

Een olifant in de kamer...een lastig gesprek

Ze is voor het eerst sinds lange tijd op een verjaardagsfeestje. Haar 16-jarige zoon is vorig jaar door een ongeval om het leven gekomen. Ze wil zichzelf niet langer afzonderen.

De gastheer verwelkomt haar en ze loopt de kamer in. Op het moment dat de andere gasten haar zien binnenkomen valt er een ongemakkelijke stilte.

De overleden zoon staat als een olifant midden in de kamer.

Hoe ga je om met dit soort lastige situaties?

Een man komt zich inchecken aan de balie in een hotellobby. Hij kijkt schichtig om zich heen terwijl hij vragen van de receptionist beantwoordt. Na het zetten van zijn handtekening spoedt hij zich, zonder een ‘dank u wel’ naar de lift. De receptionist die opvallende brandwonden in zijn gezicht heeft, schudt zijn hoofd.

Persoonlijk, gezellig of ontwijken?

Dit zijn lastige situaties waarvoor we geen sociale codes hebben meegekregen. Die hebben we wel voor bijvoorbeeld de gesprekken waarbij het alleen gaat om behoefte aan gezelligheid, of de gesprekken waarin je persoonlijke informatie uitwisselt. Bij de ‘olifant in de kamer’ gesprekken hebben we te maken met een bijzondere, negatieve levenservaring van de ander. Meestal twijfelen we in dit soort situaties tussen persoonlijk worden of de goede sfeer behouden en kiezen we (bewust of onbewust) voor een derde, niet geweldige optie: ontwijken.

Een voorbeeld hiervan maakte ik mee tijdens een vakantiereis. Ik zat tegenover een jong paar in een autobusje. De man was houterig als een tachtigjarige ingestapt en had een kruk bij zich. Nadat we kennis hadden gemaakt vroeg ik hem hoe dat kwam, zo jong…en dan toch al een kruk? Hij vertelde dat hij al maanden op reis was, maar dat nog nooit iemand het hem had gevraagd. Hij bleek de ziekte van Lyme te hebben opgedaan, het had zijn zenuwstelsel aangetast. Er volgde een haast ongelooflijk verhaal van zijn gang langs vele artsen.

Ik vroeg hem hoe hij het ervoer dat mensen het gesprek met hem uit de weg gingen. Hij zei dat het hem tegenwoordig veel meer energie kostte om sociale contacten aan te gaan. Toen hij nog gezond was, ging dat als vanzelf, nu moest hij zelfs moeite doen niet in een isolement te raken. Mensen ontweken hem, na een blik op de kruk.

Angst voor de olifant

Het gesprek uit de weg gaan in een dergelijke situatie lijkt daarmee een onbedoelde straf voor degene die de negatieve levenservaring heeft doorstaan. Waarom doen we het dan?

Angst is hier de boosdoener. Deze angst heeft een beetje met de ander te maken (je wilt de ander niet kwetsen, hij of zij heeft kennelijk al genoeg geleden), maar nog veel meer met jezelf. Gedachten als ‘kom ik heel dom over als ik dit zeg? Ben ik te direct, te bot, of te weinig empathisch?’ spelen door je hoofd.

Drempelvrees

Keer op keer blijkt dat angst groter wordt als jij je erdoor laat leiden. Hoe langer je de angstwekkende situatie vermijdt, hoe hoger de drempel wordt. Dat geldt voor angst voor de tandarts, maar ook voor angst voor een lastig gesprek. De drempel groeit mee met de tijd.

De angstaanjagende situatie wordt gevoed door ‘gedachten lezen’ en ‘toekomst voorspellen,’ wat we vaak doen. We denken het allemaal te kunnen. We vullen zelf de gedachten van de ander in: ‘Hij vindt me vast een bemoeial. hij zit vast niet op mijn vraag te wachten. Alle anderen kunnen vast beter met deze situatie omgaan dan ik’ Het gevolg is dat we niet vragen aan de ander hoe het werkelijk zit.

Theory of mind

Het tegenovergestelde van gedachten lezen en toekomst voorspellen is het hebben van een theory of mind. Onder theory of mind verstaat men het vermogen om je bewust te zijn van het perspectief van je gesprekspartner en je daarbij te kunnen bedenken dat jouw opvattingen en emoties afwijken van die van de ander. Theory of mind heb je nodig om empathisch te kunnen zijn.

Het persoonlijke gesprek

Het zou bij je sociale vaardigheden moeten horen je gêne opzij te zetten en de ander aan te spreken zoals je ieder ander in dezelfde omstandigheden aanspreekt. Er helpt maar één ding: de angstaanjagende situatie in te gaan. Oefening baart kunst.

Daarbij kun je nog steeds het soort gesprek kiezen, persoonlijk of gezellig. Persoonlijke informatie kun je alleen vragen als je deze zelf ook geeft, er moet een balans zijn. Pure nieuwsgierigheid is geen legitieme reden om een persoonlijk gesprek aan te gaan. Bovendien moet de gelegenheid geschikt zijn om persoonlijke informatie uit te wisselen en daarvoor bestaan wel sociale codes. In een één op één gesprek is het mogelijk, te midden van een groep onbekenden niet. Ga bij jezelf na: is het nieuwsgierigheid, of heb ik  echt belangstelling voor mijn gesprekspartner? Wil ik hem of haar beter leren kennen? Werkelijke belangstelling en aandacht zijn zeer legitieme redenen voor een persoonlijk gesprek en werken als een pleister voor iedere licht- of zwaargewonde ziel.

Meer over het lezen en herkennen van emoties, klik hier

 

Vind je deze blog interessant? Dan graag delen!