Help mijn man is autist! Over het herkennen van en omgaan met autistische trekken

Help mijn man is autist! Anna Beeftink

Om te beginnen: dé autist bestaat niet in het echt, alleen in films. Beelden over autisme zijn in het leven geroepen door films als ‘Rainman’, ’A Beautiful mind’ en ‘Snow cake’ en series zoals ‘House’ en ‘The Bridge’. De lijst is ellenlang, dus kennelijk is het een boeiend onderwerp. De hoofdrollen in dit soort films zijn meestal weggelegd voor de zogenoemde idiot savant, een autist met één sterk gerichte begaafdheid. Degene die de hele dag stil in een hoekje zit om dan ‘s avonds opeens een briljant pianoconcert weg te geven, of degene die nauwelijks een te volgen gesprek kan voeren maar wel minutieus gelijkende tekeningen van de stad maakt. Dit komt in de werkelijkheid zeer weinig voor maar spreekt uiteraard tot de verbeelding.

Een autist is iemand die je niet aankijkt en geen gevoel heeft?  Zo is het niet, een man die oplossingsgericht op een emotioneel probleem reageert of af en toe uiterst bot uit de hoek komt is nog geen autist. Hoe zit het dan wel?

Autisme van alledag

Autisme is niet één stoornis, maar een verzameling van eigenschappen die zich bij eenieder die eraan lijdt anders uit. De diagnosen ‘Autist’ en ‘Asperger’ bestaan niet meer. Men heeft het nu over een autistisch spectrum stoornis, ASS en het spectrum loopt van ‘normaal’ tot ernstig beperkt.

Er is pas sprake van ASS als de kenmerken al van jongs af aan aanwezig zijn (hij was altijd al ’n aparte) én een ernstige beperking vormen in het dagelijks leven. Hier zit tevens het probleem, vooral mannen die de stoornis hebben zeggen: ‘ik heb geen probleem, júllie hebben een probleem.’

Kenmerkende eigenschappen ASS zijn onder andere: moeite hebben met veranderingen in de dagelijkse routine, een sterke controledrang hebben. Vaak zelfverzonnen woorden gebruiken, veel meer details zien dan anderen (hetgeen erg vermoeiend is). Last hebben van overprikkeling door licht (altijd een zonnebril dragen), geluid, aanrakingen (bepaalde kledingstoffen), smaken en patronen. Herhaalde bewegingen maken om jezelf te kalmeren, frummelen. Dingen op volgorde willen zetten, rijtjes maken, lijstjes maken, soms zo geobsedeerd dat je al het andere om je heen uit het oog verliest. Uitspraken doen die anderen als erg bot of onbeleefd ervaren. Niet verschillende gesprekken tegelijk kunnen volgen in een groep.

ASS is moeilijk te diagnosticeren

Kenmerken van ASS  zijn niet zo specifiek, bovendien kan de mate waarin men er last  van heeft per dag verschillen. ‘Ik voel me vandaag minder autistisch’ is een uitspraak van een 6-jarig jongetje tegen de buschauffeur die hem naar zijn speciale school bracht. Meestal weten kinderen al vroeg dat ze anders zijn dan anderen. Veel ASS kinderen trekken zich daar weinig van aan, ‘ik ben normaal, júllie zijn allemaal vreemd’.

Er zijn 5 keer zoveel mannen als vrouwen met een autismespectrumstoornis. Of dat helemaal waar is blijft een vraag, vrouwen zijn als kind vaak beter in het observeren en het imiteren van anderen, waardoor zij beter of eerder leren hun autistische trekken te verbergen en te compenseren. Veel van deze vrouwen hebben, ondanks hun ASS, meer de behoefte bij een groep te horen.

De test

Van het Cambridge Autism Research Centre is de Autisme-spectrum Quotiënt, de AQ afkomstig, Ontwikkeld om de mate van autistische eigenschappen bij volwassenen aan te geven. Bij een score van 32 of hoger kán er sprake zijn van ASS. De test is echter geen diagnose, die kan alleen een professional stellen en dan moeten er bijvoorbeeld ook ernstige problemen bij het functioneren in het dagelijks leven aanwezig zijn.

5 opmerkingen die je niet maakt in jouw relatie met een autist

Je doet het om mij te pesten. Vooral bij iemand die slim is, is het soms moeilijk te geloven dat bepaald gedrag geen onwil of opzet is,  maar veroorzaakt wordt door de stoornis. Hoewel ASS zeker geen excuus is voor wangedrag, kun je iemand ook niet beschuldigen van autistisch gedrag. Wel kun je vragen het gedrag te veranderen.

Dat doe ik toch ook niet bij jou? Is geen argument al wordt het vaak in een relatie gebruikt. Je bent niet met je kloon getrouwd, dat zou behoorlijk saai zijn. Nogmaals, ASS is geen excuus, maar ook niet verwijtbaar. Het is er gewoon, deal with it!

Je luistert nooit naar me! Een autist kan overgeconcentreerd zijn, bijvoorbeeld als hij een boek leest. Je kunt een bom naast hem laten ontploffen, hij zal het niet horen. Het verwijt ‘je luistert nooit naar me’, zet geen zoden aan de dijk. Eerst zijn attentie vragen en dán je vraag voorleggen wel.

Dat snap je toch wel? Jij legt de was klaar op de trap om mee naar boven te nemen, hij loopt met een boog om de was heen en na twee dagen ligt het er nog. Dat geen onwil, hij ziet het wel, maar hecht er geen betekenis aan zoals jij dat doet. Leg uit dat de was communiceert: ‘please, neem mij mee naar boven, dat spaart mij een loopje’ en zie in dat dit eigenlijk net zo vreemd is als wat hij doet.

Jij hebt geen gevoel! Het tegendeel is waarschijnlijk waar. Hij is een vat vol emoties, maar weet er niet goed mee om te gaan. Daarom behandelt hij jou, wanneer je emotioneel bent, zoals hij zelf graag behandeld zou worden: afstand nemen en met rust laten.

Hoe dan wel? De app voor de autist

Verwijten, klagen, van jezelf uitgaan… het is allemaal contraproductief in een relatie, in élke relatie. Wat dan wel? De autist is zeer gebaat bij duidelijkheid, vage toespelingen en hints zijn aan hem niet besteed. Hij zal gedrag dat voor jou volkomen normaal is moeten aanleren. Vraag om wat je wilt op een rustig moment en in een positieve stemming. Wil je een arm om je heen als je je rot voelt in plaats van met rust gelaten worden? Vraag erom.

Een bekende van mij verwoordt het zo: als mijn vrouw een wens heeft voor gedrag dat vanuit mezelf geen automatisme is, maar dat ik zonder probleem kan uitvoeren, schrijf ik er een app voor. Vuile was? App nr. 253: niet onder het bed maar in de wasmand. Het bespaart een hoop wederzijdse ergernis en zo lang je er de humor van inziet, red je het wel met z’n tweeën.

ASS kan veel lijken op zeer hoog begaafd zijn, lees hierover in Vreemde kostgangers

Vind je deze blog interessant? Dan graag delen!