Psychopaat!…over de antisociale persoonlijkheid

Psychopathie. Antisociale persoonlijkheid, Anna BeeftinkHet woord psychopaat wordt te pas en te onpas gebruikt. Tijdens het autorijden, tijdens het becommentariëren van het nieuws op de televisie en bij het kijken naar voetbalwedstrijden.

Maar wat is het eigenlijk…een psychopaat?

Het stereotype van de psychopaat

Een van de meest bekende en tot de verbeelding sprekende voorbeelden is natuurlijk Hannibal Lecter, de manipulatieve misdadiger, briljant gespeeld door Anthony Hopkins in de film ‘The Silence of the Lambs.’ Psychiaters vinden hem echter te onrealistisch en kozen Anton Chigurh (gespeeld door de Javier Bardem) in ‘no country for old men‘  tot  de meest realistische psychopaat in de filmgeschiedenis.

Dichter bij huis vinden we Willem Holleeder, “een gevaarlijke psychopaat die nooit meer vrij zou moeten komen”. Ook Amerikaanse seriemoordenaar Ted Bundy en de Nederlandse Joran van der Sloot passen in het rijtje. Lang niet iedere psychopaat is echter een moordenaar en lang niet iedere moordenaar is een psychopaat. Hoe zit het dan wel?

Persoon of gedrag

Als iemand zich asociaal gedraagt tijdens een burenruzie of na wat teveel drankjes in het café, betekent dat nog niet dat hij een antisociale persoonlijkheid heeft, daar is meer voor nodig.  Bij een persoonlijkheidsstoornis is sprake van een al vroeg (meestal lang vóór de puberteit) herkenbaar patroon. Het afwijkende gedrag doet zich voor op verschillende gebieden (opleiding, werk, sport, vrije tijd, relaties) en in een bijzonder sterke mate. Het gedrag werkt hierdoor ontwrichtend op het dagelijks leven (van school gestuurd, ontslag, relatiebreuken, aanvaringen met de wet).

Om iemand op psychopathie te screenen gebruikt men vaak de Hare Psychopathy Checklist. Bekijk deze lijst en je zult zien dat iedereen in je omgeving wel eens iets van het genoemde gedrag vertoont.

Psychopaat, sociopaat en de antisociale persoonlijkheidsstoornis.

Er heerst nogal spraakverwarring over bovenstaande 3 termen. Psychiaters hanteren de term antisociale persoonlijkheidsstoornis. In de DSM-5. (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, het handboek voor de classificatie van psychische stoornissen, staan de criteria voor de stoornis. Zowel bij de psychopaat als de sociopaat is er sprake van een antisociale persoonlijkheid. De verschillen tussen de twee zijn slechts gradueel. De psychopaat zou meer een planner zijn, de sociopaat meer een impulsieveling, degene met het korte lontje.

Wie is de psychopaat?

Gewetenloosheid en gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel voor de eigen daden staan bij hem op de voorgrond. De gladde charmante prater met een extreem groot ego. De pathologische leugenaar zonder enig gevoel van schaamte, spijt of schuld. De manipulator die ervan houdt anderen te benadelen of pijn te doen. De parasiet, die teert op andermans zak en hele families ruïneert.

De behandelaar stelt de diagnose meestal niet door middel van het gebruikelijke interview, liegen en misleiden gaan de patiënt té gemakkelijk af. Het is een beter alternatief veel informatie uit verschillende bronnen te verzamelen en op basis daarvan tot een conclusie te komen.

De antisociale persoonlijkheidsstoornis komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, geschat wordt dat 3 tot 6% van de mannen eraan lijdt, tegenover ongeveer 1% van de vrouwen.

De slimme psychopaat

De meeste psychopaten zijn dus geen serial killer, maar wat dan wel? Het gevaarlijkst is misschien wel de slimme psychopaat. Degene die zichzelf zoveel sociaal acceptabel gedrag heeft aangeleerd dat hij niet gepakt wordt. Hij manipuleert zichzelf in de top van het bedrijfsleven, in de hoogste kringen van de rechterlijke macht, of aan het hoofd van een crimineel circuit. Zijn gedrag word meestal goedgepraat door collega’s, omdat hij dingen doet die zij zelf niet durven. Totdat ze slachtoffer van hem worden. De slimme psychopaat wordt onder andere beschreven in het boek ‘Snakes in Suits: when psychopaths go to work.’

Omgaan met een psychopaat

Een lange relatie aangaan met  een psychopaat als partner, vriend of gezinslid is nauwelijks mogelijk. De persoon in kwestie vindt zelf namelijk dat er niets met hem of haar aan de hand is. Hetzelfde probleem doet zich voor bij de behandeling (vaak afgedwongen  na inhechtenisname). De psychopaat wenst niet behandeld te worden, aan hém ligt het niet. Of hij laat zich behandelen en komt vervolgens wegens ‘goed gespeeld goed gedrag’ vervroegd vrij, met alle gevolgen van dien.

Vind je deze blog interessant? Dan graag delen!