De Rationalist en het gevoelsmens

Rationalist of gevoelsmens. Over het omgaan met emoties

Hun vader is ernstig ziek en heeft besloten tot euthanasie. Zoon Johan zegt tegen hem ‘Prima, ik snap het helemaal. Je hebt een mooi leven gehad en het is nu helemaal niet leuk meer voor je. Je hebt pijn, je kunt niets meer, ik ben het met je eens.’

‘Hoe kun je dit zo zeggen tegen hem’ zegt dochter Emilie later, ‘er zijn nog zoveel mogelijkheden! Je hebt geen gevoel.’ ‘Nee, jij bent egoïstisch vader in leven te willen houden terwijl hij zelf niet meer wil’ zegt Johan en dan hebben ze ruzie, de emoties lopen hoog op. Het gevoelsmens en de rationalist…hoeveel verschil is er eigenlijk?

Wel gevoel, geen medeleven

De uitspraak ‘je hebt geen gevoel’ kan een paar dingen betekenen. Meestal wordt bedoeld: ‘je voelt niet hetzelfde als ik en dat vind ik vervelend’ of ‘Je hebt naar mijn mening te weinig medeleven’.

Er zijn echter maar weinig mensen die op geen enkele wijze meeleven met anderen, zij werden vroeger sociopaat of psychopaat genoemd. Tegenwoordig (omdat de termen scheldwoorden zijn geworden) spreekt men van een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Weliswaar kennen deze mensen geen medeleven, schaamte, of spijt, maar zij hebben wel degelijk gevoelens, zoals een gevoel van almacht of leedvermaak. Er zijn niet zoveel personen met deze stoornis, geschat wordt dat het bij 3% van de mannen en 1% van de vrouwen voorkomt. Waarbij aangetekend moet worden dat het bij mannen gemakkelijker herkenbaar is omdat zij vaker in aanraking komen met justitie. Bij vrouwen kan de stoornis veel langer onzichtbaar blijven.  Een antisociale persoonlijkheidsstoornis heb je niet als je een keer geen medeleven toont. Er moet dan sprake zijn van een jarenlang bestaand patroon van impulsief, agressief en antisociaal gedrag dat jouw dagelijks leven (school, werk, relaties) ernstig ontwricht. (lees ook de blog ‘Psychopaat!‘)

Verschil in uiting van emoties

Iedereen kent dus emoties. Er bestaan echter grote verschillen in de manier van uiten én in de manier van beleven. Beide hebben te maken met de opvoeding. Om met het uiten van emoties te beginnen, als één van de ouders vindt dat ‘jongens niet mogen huilen’, of als bij elke emotionele uiting ‘stel je niet aan’ wordt gezegd, vinden kinderen een omweg om hun emoties te uiten. Deze omweg kan een positieve wending hebben, bijvoorbeeld veel gaan sporten, maar ook een negatieve, zoals woede naar binnen keren en depressief worden, of andere kinderen gaan pesten. Emoties kunnen zich ook uiten in lichamelijke kwalen, bijvoorbeeld eczeem, hoofdpijn of spierpijn. Dit worden psychofysiologische (vroeger psychosomatische) aandoeningen genoemd. De oorzaak is in dit geval psychisch, de uiting lichamelijk.

Ik heb geen last van emoties

Behalve dat ouders je kunnen aanleren je emoties niet te uiten, kun je het ook jezelf aanleren. Omdat je misschien gemerkt hebt dat er misbruik van je wordt gemaakt als je jouw emoties laat zien, of dat anderen je niet serieus nemen. Je eigen gevoel voor 100% wegdrukken lukt niet. De rationalist kan echter iets anders, hij heeft een haarscherp gevoel (!) ontwikkeld voor de opkomende emotie en vervangt deze direct door een rationele gedachte, impulscontrole wordt dat genoemd. De emotie lijkt niet te bestaan, maar is er wel degelijk. De ‘koele kikker’ is geboren. Sommigen verstaan de kunst al zo lang dat ze inderdaad denken niet te ‘lijden’ aan emoties of medeleven.

Serieel of parallel

Bij deze koele kikker is het verband tussen emotie en ratio serieel, eerst komt de emotie, daarna wordt deze vrijwel direct weggedrukt door de ratio. Bij het gevoelsmens is de relatie ook serieel, maar andersom. Hij of zij wordt zo sterk overvallen door de emotie dat de ratio niet meer lijkt te bestaan. Zij kunnen niet meer nadenken. De gevoelens moeten eerst wegebben voordat er weer logisch nagedacht kan worden. Bij een derde groep mensen is het  verband parallel, gevoel en ratio lopen tegelijk op. Dit zijn degenen die ‘heen en weer geslingerd worden’ tussen hun gevoel en hun verstand. Zij kunnen helder nadenken als de emoties niet te heftig zijn. Zodra emoties te sterk worden, komen zij in een dilemma terecht, in ‘ja…maar’ situaties, waarin gevoel en verstand tegengesteld zijn.

Verschil in beleving van emoties

Hiermee wordt al duidelijk dat er ook verschillen bestaan in de manier van beleven van emoties. De een vindt ze maar lastig en nutteloos, de ander gebruikt ze als kompas.

Emotie en medeleven

Het hebben van emoties en het hebben van medeleven wordt ook nogal eens door elkaar gehaald. Bij de definitie van medeleven bestaat een verschil in perspectief, ga je uit van de ander en respecteer je zijn of haar beslissing? Of ga je uit van jezelf en hetgeen het gevoel van de ander bij jou teweeg brengt? Als broer en zus van het begin van deze blog in gesprek raken zullen ze begrijpen dat dit verschil in perspectief hen parten speelt en er geen onoverbrugbare verschillen bestaan.

Vind je deze blog interessant? Dan graag delen!