Schaamte, schuld en stilte. Over huiselijk geweld

Schaamte...schuld....stilte, Over huiselijk geweld

Een jongetje komt bij de tandarts om een slechte melktand te laten trekken. Wanneer hij zijn hoofd optilt om het papieren servet te laten omdoen, ziet de tandarts vijf blauwe plekken in zijn nek. Eén links en vier rechts met het formaat van een volwassen mannenhand. Huiselijk geweld, waar en hoe vaak komt het voor, wat te doen als je het herkent of slachtoffer bent?…

Huiselijk geweld, wat is het?

De term is eigenlijk verkeerd omdat het niet zozeer gebonden is aan de plek waar het geweld plaatsvindt (het kan net zo goed buitenshuis zijn), maar aan de relatie die met de dader bestaat, een (ex)partner, een huisgenoot of een familielid. Ook het woord geweld kan verkeerde associaties oproepen, het klinkt als vechten en slaan, maar verwaarlozing, seksueel grensoverschrijdend gedrag en psychische mishandeling behoren er ook toe. Bij psychisch geweld kun je bijvoorbeeld denken aan voortdurend kleineren, vernederen, in de gaten houden, stalken, opsluiten en controleren.

Kindermishandeling en ouderenmishandeling vallen bovendien onder huiselijk geweld, maar ook verwaarlozing, financiële uitbuiting en loverboyproblematiek.

Eerwraak kan een aanleiding zijn voor huiselijk geweld. Bijvoorbeeld als een familielid zich verzet tegen uithuwelijking, als er sprake is van een buitenechtelijke relatie, ongehuwd zwanger raken of het willen aangaan van een interraciale relatie.

De cijfers

Op huiselijk geweld rust een taboe, cijfers komen moeilijk boven water. Bovendien wordt huiselijk geweld vaak niet gemeld bij de politie. Ieder jaar zijn er in Nederland minstens zo’n 200.000 slachtoffers van ernstig huiselijk geweld. Naar schatting zijn jaarlijks 119.000 kinderen niet veilig thuis. In 2017 maakten 12.000 vrouwen gebruik van opvang zoals Blijf-van-mijn-lijfhuizen en Veilig Thuis. Geen enkele andere vorm van geweld komt zó vaak voor.

Wie zijn de daders?

In minstens de helft van de gevallen is de dader vroeger ook slachtoffer geweest en bestaat er een van generatie op generatie doorgegeven keten van geweld. Dat is een feit, maar geenszins een excuus. Een slachtoffer heeft altijd de keus om zelf later geen dader te worden.

In meer dan de helft van de gevallen werd het geweld gepleegd door de (ex)partner.

Sommige plegers lijden aan een psychische stoornis, bijvoorbeeld de antisociale persoonlijkheidsstoornis. Degenen die slecht met hun emoties kunnen omgaan, vormen een risico om dader te worden. Zij bouwen een enorme spanning op die ze niet uiten, maar opkroppen. Om tenslotte te exploderen in een woede-uitbarsting.

Ook degenen met ernstige verlatingsangst of extreme jaloezie vallen onder een risicogroep. Overmatig gebruik van alcohol en/of drugs kan tenslotte een trigger zijn. Daders en slachtoffers zijn te vinden in alle sociale klassen. ’In onze familie komt het niet voor’ is een veelgehoorde, maar waarschijnlijk gezien de cijfers een niet op waarheid berustende uitspraak.

Waarom kan huiselijk geweld blijven bestaan?

Huiselijk geweld is met taboe, schuldgevoel en schaamte omgeven. Als de omgeving je laat weten hoe dankbaar je moet zijn voor de goede zorg van je ouders (‘je zit altijd pico bello in de kleren’, ‘je krijgt een goede opleiding’), waag je het niet gauw iets negatiefs over je ouders te zeggen. Bovendien ben je afhankelijk van ze en je wilt niet uit een ‘mislukt’ gezin komen. Je vriendinnen vinden je partner ‘zó knap en attent’ dat je je schaamt te vertellen dat je wordt geslagen. Jij wilt je niet steeds verdedigen. Je wilt niet dat mensen je niet geloven en dat je daarmee nogmaals ontkend wordt. Al dit soort gevoelens maken mede dat huiselijk geweld blijft bestaan. Ook dreigementen en manipulatie werken. Dreigementen zoals ‘als je iets verteld is het jouw schuld dat ik in de gevangenis kom en moet jij het huis uit’ hebben langdurig hun uitwerking.

Gewenning heeft veel invloed. Als je lange tijd in een bedreigende situatie verkeert, vervaagt de grens van wat normaal is steeds meer. Vooral voor kinderen, hun ouders zijn immers de norm. De schaamte, het schuldgevoel en de ontkenning door anderen zijn vaak nog pijnlijker dan het fysieke geweld.

Slachtoffer van huiselijk geweld

Voor huiselijk geweld zijn een dader en een slachtoffer nodig. Slachtoffers zijn degenen die zich niet kunnen verdedigen door bijvoorbeeld leeftijd en afhankelijkheid (kinderen), of zich niet wíllen verdedigen omdat de relatie ook goede aspecten bevat. Na een geweldsuitbarsting bijvoorbeeld volgt een verzoening met veel spijt, mooie woorden en beloftes. De partner denkt (vaak tegen beter weten in) ‘Als hij of zij nu altijd zo was, hadden we de perfecte relatie’. In dit geval is er sprake van een dubbele binding, een van de moeilijkst te begrijpen relaties. In het kort komt het hier op neer dat er continu sprake is van tegenstrijdige boodschappen en onvoorspelbaar gedrag. Dit zijn helaas vaak zeer hechte relaties, de partners kunnen moeilijk van elkaar loskomen.

Wat doet het met je ?

Een leven in een bedreigde situatie heeft ernstige, niet te overschatten gevolgen. Posttraumatische stressstoornis, gaten in het geheugen, slaapstoornissen, chronische stress zijn slechts een paar voorbeelden.

Chronische stress kan ontstaan door eindeloos op eieren te hebben gelopen om je partner/ouder tevreden te houden en woede-uitbarstingen te voorkomen. Jezelf kinderen ontzeggen omdat je het verkeerde voorbeeld hebt gekregen of bang bent ook ‘zo’n ouder’ te worden. Continu angstig zijn, een angststoornis ontwikkelen, een verhoogde schrikreactie hebben. Om maar niet te spreken van een slecht zelfbeeld over te houden aan de gewelddadige periode, waardoor het krijgen van een fijne partner en vriendschappelijke relaties bemoeilijkt wordt.

Wat te doen als je een vermoeden hebt ?

Je moet het niet alleen zien, je moet het ook wíllen zien, ook als het bijvoorbeeld (een kind van) je beste vriend betreft, of als het om ‘zulke nette mensen’ gaat. Het ‘bystandereffect’ speelt hier een rol, je denkt dan dat anderen in de omgeving al wel hulp zullen hebben ingeroepen. Je wilt je er niet mee bemoeien. Je twijfelt aan je waarneming: zie ik het wel goed? Teveel ingrijpen hierbij is echter niet mogelijk, te weinig wel. Een simpel, gratis en als je wilt anoniem telefoontje (0800-2000) volstaat.

Wat te doen als je slachtoffer bent ?

Het eerste dat je zult moeten doen is erkennen dat je slachtoffer bent. Dat kan lang duren, je bent waarschijnlijk langzamerhand ‘gewend’ geraakt aan de situatie, het is ‘gewoon’ geworden. Je voelt je minderwaardig en denkt dat je dit verdient. Daarom is het zo belangrijk kinderen op jonge leeftijd al te leren grenzen te stellen en te respecteren en goede voorbeelden te geven, zowel op school als in de media. Zodra het slachtoffer mede daardoor inziet dat het gedrag van de ander niet normaal én niet acceptabel is en dat hij of zij meer waard is dan dat, is het tijd actie te ondernemen. Dat laatste zal je zelf moeten doen, ook als er sprake is van een dubbele binding en er voordelen aan de destructieve relatie verbonden zijn. Bij sites en nummers van onder andere veilig thuis, de kindertelefoon en Regel Hulp wordt er zeker naar je geluisterd en wordt jouw probleem niet gebagatelliseerd of ontkend, zoals je misschien helaas ook gewend bent geraakt. 

Vind je deze blog interessant? Dan graag delen!