De trucs van je geheugen (1)

de trucs van het geheugen Anna Beeftink

Heeft de één een goed geheugen en de ander een slecht? Bestaat een fotografisch geheugen? Hoe zit het met ooggetuigenverklaringen? Begin ik dement te worden als ik niet op een naam kan komen?

Is het geheugen een kaartenbak?

In de loop der tijd zijn er vele metaforen voor het geheugen bedacht, bijvoorbeeld de kaartenbak, de computer, het hologram. de bibliotheek. Ze komen allemaal in de buurt, maar geen ervan slaat de spijker op zijn kop. Nauwkeurig alles bewaren of precies datgene weggooien wat niet meer nodig is, is er niet altijd bij. Bovendien sla je informatie niet klakkeloos of feitelijk op, je geeft er ook betekenis aan. Misschien is dat wel het grootste verschil met de eerder genoemde metaforen. Een computer slaat een Dobermann op als ‘hond’, jij misschien als ‘levensgevaarlijk’, of als ‘mijn Sam’.

Soorten geheugen

Het geheugen kan op 2 manieren ingedeeld worden, namelijk naar de tijd dat iets bewaard blijft, kort of lang, en naar de mate waarin je weet dat je iets hebt opgeslagen. Je krijgt dan de indeling:

Bewust kort opslaan

Iemand vertelt je een telefoonnummer, je tikt het in op je telefoon en je belt. Na het telefoongesprek weet je het nummer niet meer uit je hoofd.

Onbewust kort opslaan

Alles wat je onderweg in de auto tegenkomt op een vertrouwde route, wordt even opgeslagen (rode auto …zit te telefoneren… voetganger…haaientanden…fietser…). Je slaat het een paar seconden op en dan verdwijnt het weer. Dit in tegenstelling tot de tijd van je eerste rijles, toen moest je alles om je heen nog bewust verwerken, hetgeen rijden buitengewoon inspannend en spannend maakte.

Bewust lang opslaan

Je stampt de Duitse rijtjes in je hoofd door eindeloos te herhalen. Twintig jaar later kun je ze nog naar boven halen, ‘..bei..mit..von…nach..zeit…zu…’

Onbewust lang opslaan

Onbewust langetermijnleren geldt voor alle zaken die je ‘gewoon’ kunt. Zoals een kind dat kan spelen en praten met vriendjes zonder dat specifiek te hebben geleerd . Je merkt pas dat daar leren bij te pas komt als het niet onbewust gaat, zoals bij een autisme spectrum stoornis.

Korte termijn

Er bestaan dus twee soorten geheugen, het kortetermijn- en het langetermijngeheugen Het kortetermijngeheugen heet werkgeheugen. Je hebt het nodig om in je dagelijks leven te functioneren. Het heeft een beperkte capaciteit, er passen ongeveer zeven items in. Een telefoonnummer is eigenlijk al net te lang als je het in losse nummers zou opsplitsen, maar daar hebben we onze eerst truc voor: in plaats van losse nummers, onthouden we groepen van nummers. Dus niet 1, 2, 3, 4, maar twaalf vierendertig, waarmee het aantal items van 4 naar twee is gereduceerd.

Van kort naar lang

Lang niet alle informatie uit je kortetermijngeheugen gaat naar je langetermijngeheugen. Was het maar waar, dan zou je nu de naam hebben onthouden van degene die zich zojuist aan je heeft voorgesteld. Hoe kun je ervoor zorgen dat er meer informatie beklijft? Daar is ook een aantal trucs voor.

Beter onthouden

Welke zaken onthoud je het best? De 5 zaken die je het best onthoudt zijn: 1 Zaken die je emotioneren. 2 Zaken die je  aandacht hebben. 3 Zaken die je interesseren. 4 Zaken die passen bij eerdere ervaringen. En 5, zaken die je herhaalt.

Wat emotioneert je

Het best onthouden we schokkende gebeurtenissen. Een voorbeeld: hoogstwaarschijnlijk weet je niet meer waar je was of wat je precies deed op een willekeurige datum, bijvoorbeeld 1 oktober 2001. Maar als nu de vraag is: waar was je op 11 september 2001 tijdens de aanslagen op de Twin Towers? Dan is de kans veel groter dat je precies weet waar je was en wat je aan het doen was op het moment dat je hoorde wat er gebeurde. Het is een schokkende gebeurtenis, je geheugen staat op dat moment op scherp en slaat elk detail op. Hetzelfde geldt voor persoonlijk schokkende gebeurtenissen.

Wat interesseert je

Je onthoudt veel beter en veel gemakkelijker die zaken die je interesseren. Je bent mogelijk een wandelende encyclopedie op het gebied van Nederlandse literatuur, en tegelijkertijd kun je geen roos van een tulp onderscheiden, omdat literatuur je wel interesseert en planten niet.

Wat heeft je aandacht

Alles wat je aandacht geeft, onthoud je beter. Dat is tegelijkertijd het probleem van deze tijd: er gebeurt zoveel dat we altijd afgeleid zijn (het is niet voor niets dat mindfulness zo’n hype was). Dit is ook aan de hand als je wordt voorgesteld aan iemand en een paar seconden erna je zijn of haar naam alweer bent vergeten. Je aandacht lag in dat geval bij degene die zei: ‘mag ik je voorstellen aan…’ en niet bij degene die zijn naam zei. Je kunt dat oplossen door in het vervolg jezelf te trainen altijd de zojuist gehoorde naam te herhalen en terwijl je een hand geeft de naam te koppelen aan iets dat of iemand die jou al bekend is. Hoe gekker het ezelsbruggetje (want dat is het) hoe beter.

Langetermijngeheugen

Alle herinneringen die van het korte- naar het langetermijngeheugen zijn gesluisd blijven min of meer permanent bewaard, of je je er nu van bewust bent of niet. Ter illustratie: je zult je er niet van bewust zijn  geweest dat je de geur van de appeltaart van je oma hebt onthouden op je vierde. Als je eenzelfde soort appeltaart na twintig jaar weer ruikt, denk je echter direct aan je oma. De geur-herinnering is onbewust opgeslagen. Geurherinneringen zijn heel sterk, komen heel snel boven en vormen tevens je oudste herinneringen. Dat komt doordat je in de eerste jaren van je leven nog geen woorden tot je beschikking had.  Bovendien worden geuren opgeslagen op dezelfde plek als waar de emoties worden opgeslagen, het limbische systeem ofwel het emotionele brein.

En verder..

De volgende blog gaat verder over het geheugen. Onder andere de onderwerpen: Wat is precies een ezelsbruggetje en hoe gebruik je het? Hoe zit het met getuigenverklaringen en verdrongen herinneringen?

Vind je deze blog interessant? Dan graag delen!