Wat rouw met je doet

Wat is rouw? Blog Anna Beeftink

Bij het woord rouw denken de meeste mensen aan dood. Dood van een geliefde, dood van een partner, dood van een vriend. Maar ook bijvoorbeeld het niet meer kunnen of mogen zien van een kind, een echtscheiding of een levensbedreigende ziekte geven rouw. Al deze situaties zijn buitengewoon pijnlijk, het is alsof je een amputatie hebt ondergaan. Hoe houd je je staande? Is het voor iedereen anders of zijn er wellicht een paar ‘standaardrecepten’?

Wat is Rouw?

Rouw is een periode waarin je, na een verlies, een nieuw leven voor jezelf moet opbouwen. Bestaande automatismen en routines worden overhoop gegooid. Je zult daarom moe zijn, nieuwe routines maken kost bakken met energie. Niet voor niets zit het woord ‘werken’ in verwerking. Bovendien is de kans groot dat je niet goed eet en slaapt, waardoor je conditie achteruit gaat en je vatbaar wordt voor ziekten. Eigenlijk een tijd om extra goed op je gezondheid te letten terwijl je daar waarschijnlijk net niet veel zin in hebt.

Shock en Automatische piloot

Als je de gebeurtenis niet zag aankomen ben je waarschijnlijk in shock, maar ook al wist je het al lange tijd, dan komt het feit dat het nu werkelijkheid is hard aan. Je kunt niet voor 100% je reactie voorspellen en je kunt nog wel eens verbaasd staan van jezelf. De fase van shock dient als bescherming voor jezelf, volledig op de automatische piloot draai je je bestaande levensprogramma af en ga je verplichte zaken regelen. Dit is de fase waarin jij als getroffene iedereen om je heen gaat troosten en zelf het minst verdrietig lijkt. Het gevaar is dat anderen niet zien hoezeer je lijdt. Zelf heb je het idee dat je behoorlijk goed functioneert, mensen om je heen houden waarschijnlijk hun hart vast. Je zet nog een tandje bij, er is al genoeg gebeurd, dit ‘gewone’ leven mag je niet ook nog eens uit handen glippen.

5 Stadia?

Wie op internet iets opzoekt over rouwverwerking komt bijna automatisch uit bij de 5 stadia van het rouwprocesmodel van de Zwitserse psychiater Elisabeth Kübler-Ross. Hoewel zij het model baseerde op mensen die te horen hadden gekregen ongeneeslijk ziek te zijn, is het model later te pas en te onpas voor allerlei verliessituaties gebruikt. Naast dit model van Kubler Ross zijn er meer modellen voor rouwverwerking gemaakt. Een bekende is bijvoorbeeld het model van de Engelse psychiater Colin Murray Parkes. Hoewel er op alle gemaakte modellen wel valt af te dingen (lang niet iedereen zal zich in elke fase herkennen en de volgorde staat ook zeker niet vast) is het toch handig kennis te nemen van de grote lijn. Als je immers begrijpt wat zich kan afspelen tijdens een rouwproces, heb je meer inzicht in hoe je zou kunnen handelen. Dat geldt zowel voor buitenstaanders als voor jou als getroffene.

Ontkenning

Na de shock komt vaak ontkenning. Ontkenning is een afweermechanisme dat we allemaal bezitten. ‘De buurvouw kan misschien borstkanker krijgen, ik niet!’ ‘Mijn kind komt zeker niet eerder te overlijden dan ikzelf’ en ‘Wij gaan nooit scheiden’. Dit soort ontkenningen zijn heel nuttig, zonder deze wordt het leven wel erg angstig. Ook als we een ernstige diagnose hebben gekregen bestaat in eerste instantie dit soort ontkenning. ‘de arts heeft de foto van een ander bekeken’, ‘Een second opinion zal een heel andere uitslag geven.’ Ook deze ontkenning is nuttig, hiermee geef je jezelf de tijd en gelegenheid om de waarheid gedoseerd te verwerken.

Protest

‘De arts is een eikel, ik heb altijd gezond geleefd, nooit gerookt, Waarom ik?’ Er moet wraak volgen voor de bestuurder die is doorgereden na de aanrijding. Degenen die het slechte nieuws brengt moet het ontgelden, kill the messenger. Er móet een schuldige zijn. Ook dit is nuttig gedrag. Door je druk te maken over de schuldvraag laat je gevoelens van verlies en verdriet niet in één keer in hun volle omvang toe. Het nadeel is dat je in deze fase vaak extra gevoelig bent voor woorden van anderen. Een onhandige goedbedoelde opmerking waar je normaal gesproken om zou kunnen lachen is nu aanleiding een jarenlang bestaande vriendschap te verbreken. Daarbij komt dat je geneigd bent anderen af te stoten. Je wilt geen hulp, je wilt je partner, je kind of je gewone leven terug.

Onderhandelen

Sommigen gaan onderhandelen door beloftes aan zichzelf, hun omgeving of aan God te doen. ‘Wat als ik nu nooit meer een sigaret opsteek?’ Onderhandelen kan zich ook uiten in vechten tegen het verlies door het dagelijks leven totaal om te gooien. Een verhuizing om nooit meer in de buurt van het ongeluk te komen, een tatoeage om altijd aan het verlies te worden herinnerd. Een facelift want dit gezicht vertoont teveel sporen van verdriet. Je wilt het rouwproces versnellen of in één keer afkopen. Dit is vluchtgedrag en helaas werkt het niet of zelfs averechts. Het eerste jaar na een groot verlies zou je geen grote beslissingen moeten nemen.

Depressie

Als alle voorgaande gedrag zinloos is gebleken, kan de verliezer in een depressie vervallen. Een depressie uit zich in gevoelens van hulpeloosheid, machteloosheid en zinloosheid. Mensen trekken zich dan vaak terug en sluiten zich af voor contacten. Ook kan men vluchten in alcohol of drugs. Een groot nadeel van depressie is verlies van initiatief. Je hebt nergens meer zin in, je wilt nergens meer naartoe. Wil je hieruit komen, dwing jezelf dan op zijn minst elke dag iemand te spreken. En dan niet via Twitter of Whatsapp, maar in het echt. En hopelijk is er iemand in je buurt die je aan de haren naar de huisarts sleept, want dat moet gebeuren bij een echte depressie.

Aanvaarding

Uiteindelijk, misschien al na een paar weken, misschien na een jaar of nog langer, dringt het besef door dat je het met dit veranderde leven of deze diagnose zal moeten doen. Dat er een deel van je is geamputeerd en niet meer terug groeit. Dat het heel pijnlijk is, en dat je dat moet ondergaan. En de pijn komt in vlagen. Elke keer als je net denkt een stap vooruit te zijn, wordt je minstens twee passen terug gegooid. Zodra je begint met nieuwe plannen voor een toekomst die anders is dan je voor ogen had, ben je op de goede weg.


Meer lezen? Lees ook de blog ‘Je moet ermee leren leven’

Vind je deze blog interessant? Dan graag delen!